Zawsze mnie zastanawiało, dlaczego zapach gotujących się owoców potrafi zatrzymać człowieka w pół kroku. Naprawdę. Idziesz sobie przez kuchnię, niby tylko po herbatę, a tu nagle — śliwki, truskawki, porzeczki, wszystko razem albo osobno — i koniec. Stoisz. Patrzysz, jak to pyrka, jak bąbelki pękają leniwie na powierzchni. I już wiesz, że nic pilnego teraz nie istnieje.
U mnie w domu przetwory robiło się trochę z obowiązku, a trochę z przyzwyczajenia. Bo owoce były, bo szkoda było, żeby się zmarnowały, bo „na zimę trzeba mieć”. I nikt się wtedy nie zastanawiał, czy to modne, czy zdrowe według najnowszych badań. Po prostu się robiło. Garnek, cukier, słoiki. Proste.
Pamiętam dokładnie dźwięk mieszania drewnianą łyżką. Taki ciężki, powolny, jakby ta masa stawiała opór. I trzeba było stać, mieszać, pilnować, żeby nie przywarło. Bo jak przywarło, to już był ten lekko przypalony zapach, który zostawał gdzieś w tle. Niby nic wielkiego, ale jednak człowiek się złościł. Każdy to zna, prawda? To takie drobne rozczarowanie, które nie psuje całości, ale zostaje.
Najlepsze były wiśnie. Nie wiem czemu akurat one. Może przez ten kolor — taki głęboki, prawie poważny. A może przez pestki, które trzeba było wydłubywać, jedna po drugiej, cierpliwie. Siedziało się przy stole, ręce lepkie, sok kapał na blat, a gdzieś obok radio grało coś, co teraz już trudno sobie przypomnieć. I to było… dobre. Tak po prostu dobre.
Dzisiaj wszystko można kupić. Dżemy, konfitury, marmolady — piękne etykiety, równe słoiczki. I ja kupuję, oczywiście. Nie będę udawał, że mam spiżarnię jak dawniej. Ale to nie jest to samo. Tamto miało w sobie coś niedoskonałego. Raz za słodkie, raz za kwaśne, raz za rzadkie. I właśnie przez to prawdziwe.
Kiedy ostatnio robiłem przetwory, to trochę z ciekawości, a trochę z uporu. Kupiłem truskawki, takie zwyczajne, nie jakieś wyjątkowe. Garnek znalazł się gdzieś na dnie szafki, trzeba było go najpierw umyć, bo kurz — wiadomo. I zacząłem. Najpierw wydawało się proste. A potem nagle: a ile tego cukru? A jak długo gotować? Człowiek stoi i zgaduje, jakby pierwszy raz w życiu.
I wtedy przypomniałem sobie, że kiedyś nikt nie mierzył tego co do grama. Na oko. Na smak. Trochę więcej, trochę mniej. I jakoś wychodziło. Może właśnie dlatego, że nie było tej obsesji dokładności. Bo gotowanie, takie prawdziwe, zawsze było trochę improwizacją.
Najgorsze są chyba słoiki. To znaczy nie same słoiki, tylko moment, kiedy trzeba je zamknąć i mieć nadzieję, że „złapią”. Ten cichy dźwięk kliknięcia — jak się uda. A jak nie, to człowiek się zastanawia, czy wszystko pójdzie na marne. I potem sprawdzanie następnego dnia, czy wieczko się nie podniosło. Taka mała niepewność.
Ale kiedy już stoi rząd słoików na blacie — różne kolory, różne gęstości, trochę krzywo nalane — to jest w tym jakaś satysfakcja. Nie taka wielka, nie do opowiadania znajomym. Raczej cicha. Wiesz, że zrobiłeś coś, co ma sens. Co się przyda, co wróci zimą, kiedy za oknem szaro i człowiek potrzebuje czegoś więcej niż tylko herbaty.
Nie chodzi nawet o same przepisy. Te można znaleźć wszędzie. Chodzi o to całe zamieszanie wokół. O to, że trzeba się ubrudzić, że coś się rozleje, że kuchnia przez chwilę nie wygląda jak z katalogu. No i dobrze. Kuchnia nie jest od wyglądania.
Na koniec powiem tak — warto czasem zrobić choć jeden słoik. Nie dla zapasów, nie z obowiązku. Dla tego zapachu, dla tego mieszania, dla tej chwili, kiedy wszystko zwalnia. Bo świat się nie zatrzyma, wiadomo. Ale my możemy na chwilę.
I to już coś.
