Są badania, o których mężczyźni rozmawiają bez większego skrępowania. Morfologia? Proszę bardzo. Cholesterol? Wiadomo, trzeba pilnować. Ciśnienie? Nawet przy kawie można o nim pogadać. Ale kiedy rozmowa schodzi niżej, w okolice prostaty, nagle pojawia się cisza. Taka charakterystyczna. Człowiek poprawia gazetę, odchrząkuje, patrzy gdzieś w bok.
A przecież prostata jest częścią męskiego organizmu, a nie tematem wstydliwym. Z wiekiem trzeba się nią po prostu zainteresować. Tak samo jak sercem, wzrokiem czy zębami. Tylko że z prostatą mamy ten kłopot, iż przez długi czas może nic szczególnego się nie dziać. Nic nie boli, nic nie alarmuje, człowiek czuje się dobrze. I właśnie dlatego łatwo uznać, że lekarz nie jest potrzebny.
Rak prostaty należy do najczęściej występujących nowotworów u mężczyzn. Ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia, a jeszcze większą czujność powinni zachować mężczyźni, u których w rodzinie występował rak prostaty. To nie znaczy oczywiście, że każdy pięćdziesięciolatek zachoruje. Absolutnie nie. Chodzi o coś znacznie prostszego: żeby nie przespać momentu, w którym można jeszcze dużo zrobić.
Bo z nowotworami jest trochę jak z przeciekającym dachem. Jeśli zauważymy plamę na suficie i od razu sprawdzimy, co się dzieje, mamy większą szansę ograniczyć szkody. Jeśli będziemy przez trzy lata przesuwać szafę, żeby tej plamy nie widzieć, sprawa może wyglądać już zupełnie inaczej.
W przypadku prostaty ważne jest między innymi badanie PSA, czyli oznaczenie we krwi poziomu swoistego antygenu prostaty. Sam wynik PSA nie jest jednak wyrokiem ani prostą odpowiedzią: jest rak albo go nie ma. Podwyższony poziom może mieć również inne przyczyny, na przykład łagodny rozrost prostaty czy stan zapalny. Dlatego wyniku nie powinno się interpretować samemu, siedząc wieczorem przed komputerem i czytając kolejne fora internetowe. To akurat potrafi człowieka skutecznie przestraszyć.
Lekarz może zestawić wynik PSA z wiekiem, objawami, historią rodzinną i innymi badaniami. Czasem potrzebne są kolejne badania, czasem wystarczy obserwacja i powtórzenie oznaczenia. Każdy przypadek jest trochę inny.
I tutaj dochodzimy do sprawy, którą wielu mężczyzn zna aż za dobrze. Problemy z oddawaniem moczu. Słabszy strumień. Częstsze wizyty w toalecie, szczególnie w nocy. Trudność z rozpoczęciem oddawania moczu. Wrażenie, że pęcherz nie opróżnił się do końca.
Tyle że takie objawy wcale nie muszą oznaczać raka prostaty. Często ich przyczyną jest łagodny rozrost gruczołu krokowego, bardzo częsty u starszych mężczyzn. I dlatego nie ma sensu wpadać w panikę. Ale też nie ma sensu machać ręką i mówić: „W tym wieku to normalne”. Normalne czy nie – warto sprawdzić.
Szczególnie jeśli pojawia się krew w moczu albo nasieniu, ból, nagłe pogorszenie dotychczasowych objawów czy wyraźne trudności z oddawaniem moczu. Nie oznacza to automatycznie nowotworu, ale takie sygnały wymagają konsultacji lekarskiej. Im szybciej, tym lepiej.
Wiem, co ktoś może teraz powiedzieć: „Przecież nic mi nie jest”. No właśnie. Rak prostaty we wczesnym stadium często nie daje charakterystycznych objawów. Można normalnie pracować w ogródku, jeździć na rowerze, spotkać się z kolegami, narzekać na ceny masła i wrócić do domu. Organizm nie zawsze wysyła wyraźne ostrzeżenie.
Dlatego profilaktyka nie powinna zaczynać się dopiero wtedy, kiedy coś zaczyna boleć. Warto porozmawiać z lekarzem o tym, kiedy i jak często wykonywać badania. Nie ma jednego harmonogramu pasującego każdemu mężczyźnie. Znaczenie ma wiek, ogólny stan zdrowia, wcześniejsze wyniki oraz obciążenie rodzinne. Mężczyzna, którego ojciec albo brat chorował na raka prostaty, powinien powiedzieć o tym lekarzowi. To naprawdę istotna informacja, a nie rodzinna ciekawostka.
Jest jeszcze badanie per rectum. Sama nazwa potrafi wywołać nerwowy uśmiech, choć badanie jest krótkie i dla lekarza całkowicie rutynowe. Dla pacjenta może być krępujące, jasne. Ale lekarz wykonuje takich badań wiele. Nie ma w tym nic zabawnego ani niezwykłego z jego punktu widzenia. To po prostu jedno z narzędzi diagnostycznych, które może pomóc ocenić prostatę.
Warto też pamiętać, że zdrowie prostaty nie zależy od jednej magicznej rzeczy. Nie istnieje przecież produkt spożywczy, po którym prostata nagle staje się wiecznie młoda. Internet lubi takie historie. Raz pomidor, raz pestki dyni, innym razem cudowny suplement sprowadzany z drugiego końca świata. Zdrowa dieta, ruch, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i niepalenie mają znaczenie dla ogólnego zdrowia, ale żaden suplement nie zastąpi konsultacji i badań.
I jeszcze jedno: nie należy bać się samego słowa „rak” bardziej niż potrzeba. Medycyna przez ostatnie lata zrobiła ogromny postęp. Wczesne wykrycie choroby może dawać znacznie więcej możliwości leczenia niż sytuacja, w której nowotwór zostaje rozpoznany dopiero po pojawieniu się poważnych problemów. Oczywiście leczenie zależy od rodzaju i zaawansowania choroby. Czasem lekarze proponują aktywny nadzór, czasem operację, radioterapię lub inne metody. Nie każda wykryta zmiana oznacza natychmiastową ciężką terapię.
Może więc warto podejść do prostaty bez wielkich słów i bez męskiej ambicji pod tytułem „mnie lekarz niepotrzebny”. Ta ambicja bywa kosztowna. Znamy przecież ten schemat: coś pobolewa – przeczekam. Coś się zmieniło – pewnie wiek. W nocy wstaję trzy razy – piję za dużo herbaty. I tak miesiąc, drugi, trzeci. A potem okazuje się, że można było przyjść wcześniej.
Nie chodzi o to, żeby po sześćdziesiątce żyć w ciągłym strachu i co tydzień robić nowe badania. To też nie jest zdrowe podejście. Chodzi raczej o zwykłą uważność. Raz na jakiś czas porozmawiać z lekarzem, kontrolować to, co trzeba, powiedzieć o zmianach, których wcześniej nie było. Bez wstydu. Bez udawania twardziela.
Bo prawdziwy męski rozsądek nie polega chyba na tym, że człowiek nigdy nie chodzi do lekarza. Raczej na tym, że wie, kiedy trzeba do niego pójść. Prostata nie jest powodem do żartów ani do wstydu. Jest częścią naszego ciała, które – chcąc nie chcąc – mamy tylko jedno.
A jeśli dzięki prostemu badaniu można wcześniej zauważyć coś, co później byłoby znacznie trudniejsze do leczenia, naprawdę trudno znaleźć dobry powód, żeby tego nie zrobić. Lepiej poświęcić trochę czasu na profilaktykę niż któregoś dnia żałować, że zabrakło tych kilku minut. I tyle. Czasem najrozsądniejsze rzeczy są właśnie takie mało efektowne.
