Jeszcze kilkanaście lat temu zakupy robiło się w sklepie. Wchodziło się, mówiło „dzień dobry”, brało do ręki towar, człowiek widział, czy kubek nie ma pęknięcia, czy sweter nie jest zrobiony z czegoś, co po pierwszym praniu przypomina szmatkę. Płaciło się i wychodziło. Dziś można zrobić zakupy w kapciach, przy kuchennym stole, nawet późnym wieczorem. Wygoda ogromna. Tylko że internetowy sklep nie stoi przed nami z ladą. I właśnie o tym warto pamiętać.
Internet sam w sobie nie jest ani dobry, ani zły. Jest narzędziem. Można dzięki niemu kupić książki, buty dla wnuka, części do starego odkurzacza, a nawet ziemniaki, jeśli ktoś ma taką potrzebę. Można też trafić na człowieka, który bardzo chętnie zabierze nasze pieniądze. Najczęściej bez zamiaru wysłania czegokolwiek. Ale mimo wszystko jest to rzadkość.
Pierwsza zasada jest mało efektowna, ale naprawdę skuteczna: nie kupujmy pod wpływem pośpiechu. „Tylko dziś!”, „ostatnie trzy sztuki!”, „zniżka kończy się za 7 minut!” – to są komunikaty wymyślone właśnie po to, żebyśmy przestali myśleć. Jeśli zegar odlicza sekundy do końca promocji na patelnię, możemy spokojnie wyjść ze strony. Patelnia raczej nie zniknie z powierzchni ziemi. A jeśli zniknie, trudno. Kupimy inną.
Zanim podamy dane karty albo zrobimy przelew, dobrze jest sprawdzić sklep. Nie tylko opinie na jego własnej stronie, bo tam, umówmy się, prawie każdy sprzedawca wygląda jak ideał. Poszukajmy nazwy sklepu w wyszukiwarce, zobaczmy dane firmy, adres, telefon, zasady zwrotów. Oszuści potrafią stworzyć stronę łudząco podobną do prawdziwego sklepu. Logo się zgadza, kolory się zgadzają, nawet czcionka podobna. A jednak adres w pasku przeglądarki ma drobną różnicę. Jedną literę. Kropkę gdzie indziej. Niby nic.
I właśnie takie „niby nic” kosztują później najwięcej.
Szczególną ostrożność zachowajmy przy linkach przesyłanych SMS-em lub mailem. „Twoja paczka została zatrzymana”, „dopłać 1,49 zł za przesyłkę”, „potwierdź dane do dostawy” – brzmi znajomo? No właśnie. Czasem człowiek czeka na paczkę i klika niemal odruchowo. Lepiej tego nie robić. Jeśli rzeczywiście zamawialiśmy przesyłkę, wejdźmy samodzielnie na stronę firmy kurierskiej albo do aplikacji.
Podobnie z bankiem. Bank nie powinien potrzebować od nas kodu wysłanego SMS-em tylko dlatego, że ktoś zadzwonił i powiedział, że „trzeba zabezpieczyć konto”. Nie podawajmy przez telefon loginu, hasła, kodów autoryzacyjnych ani danych karty. Pracownik banku może zadzwonić, owszem, ale jeśli rozmowa zaczyna robić się nerwowa, a po drugiej stronie ktoś mówi „proszę się spieszyć”, mamy pełne prawo się rozłączyć. Potem sami dzwonimy na oficjalny numer banku.
W zakupach internetowych ważne jest również to, czym płacimy. Jeśli sklep daje możliwość płatności kartą przez znanego operatora, jest to zwykle rozsądniejsze niż wysyłanie pieniędzy na przypadkowe konto na podstawie wiadomości z internetu. Warto też korzystać z powiadomień o transakcjach. Powiadomienie po każdej płatności może irytować, ale działa jak mały dzwonek przy drzwiach. Wiemy, co się dzieje.
I jeszcze hasła. Tu wiele osób wzrusza ramionami, bo przecież „kto by chciał moje konto w sklepie?”. Otóż ktoś może chcieć. Zwłaszcza jeśli tego samego hasła używamy w poczcie, sklepie, bankowości i jeszcze na kilku innych stronach. Jedno hasło, które wyciekło może wtedy otworzyć kilka drzwi naraz. Dlatego dobrze mieć różne hasła, a jeśli sklep lub poczta umożliwia dodatkowe zabezpieczenie, warto je włączyć. Nie trzeba być informatykiem.
Przy samych zakupach przydaje się też zwykła czujność. Telewizor kosztujący połowę tego, co wszędzie indziej może być okazją, ale może też być przynętą. Sklep nie ma żadnego telefonu, adres firmy jest podejrzany, regulamin wygląda jak tłumaczony w pośpiechu, a za towar można zapłacić wyłącznie zwykłym przelewem? To już nie jest jeden mały sygnał ostrzegawczy. To cała orkiestra.
Nie dajmy się też zawstydzić własnej ostrożności. Czasami słyszę, że ktoś „nie zna się na internecie” i dlatego boi się kupować. A przecież ostrożność nie jest oznaką zacofania. Człowiek, który sprawdza rachunek w sklepie, zanim odejdzie od kasy, nie uchodzi przecież za nieufnego wariata. Z internetem powinno być podobnie. Sprawdzamy, zanim zapłacimy.
Dobrze jest również pamiętać o zwrotach i reklamacjach. Zachowujmy potwierdzenie zamówienia, wiadomości od sprzedawcy, dowód płatności. Nie trzeba drukować całego internetu i wkładać go do segregatora, choć znam osoby, które pewnie zrobiłyby to z przyjemnością. Wystarczy folder na komputerze lub poczcie. Jeśli coś pójdzie nie tak, dokumenty mogą bardzo ułatwić sprawę.
Sprawdźmy też po otrzymaniu paczki, czy dostaliśmy właściwy produkt, czy opakowanie nie jest uszkodzone i czy zgadza się zamówienie. Potwierdzenie zakupu często przychodzi mailem.
Najważniejsze jest jednak coś prostszego. Nie trzeba bać się zakupów w internecie. Trzeba tylko przenieść do sieci kilka nawyków, które od dawna stosujemy w zwykłym życiu. Nie dajemy pieniędzy nieznajomemu, który zaczepia nas na ulicy i obiecuje telewizor za pół ceny. Nie podajemy obcej osobie numeru karty. Nie podpisujemy dokumentu bez przeczytania. W internecie te same sytuacje wyglądają tylko trochę inaczej.
Lepiej czasem odłożyć telefon, zrobić herbatę i wrócić do zakupu za pół godziny. Jeśli oferta nadal będzie dobra – proszę bardzo. A jeśli nie, być może właśnie zaoszczędziliśmy nie pieniądze na zakupie, lecz pieniądze na bardzo nieprzyjemną lekcję. I to jest chyba najlepsza promocja ze wszystkich.
