Jest taki moment, kiedy człowiek zdążył już trochę odetchnąć. Dzieci dorosły, wyprowadziły się, mają własne mieszkania, pracę, rachunki do zapłacenia i tysiąc spraw na głowie. Wreszcie można spokojniej wypić poranną kawę, wyjść na działkę, poczytać gazetę albo po prostu posiedzieć w fotelu i nie zastanawiać się, co będzie na obiad dla całej rodziny. I wtedy pojawiają się wnuki. Najpierw jedno, potem może drugie. Radość jest ogromna, trudno temu zaprzeczyć. Tyle że wraz z małymi gośćmi przychodzi też coś jeszcze: obowiązki. Czasami całkiem spore.
Babcia odbiera wnuka z przedszkola, dziadek zostaje z dwójką dzieci, bo rodzice muszą zostać dłużej w pracy. W środę, w piątek, czasem również w sobotę. Początkowo człowiek nawet nie liczy tych godzin. Przecież to własne wnuki! Kiedy jednak z okazjonalnej pomocy robi się regularny grafik, warto na chwilę przystanąć. Bo bycie dziadkiem czy babcią to jedna sprawa, a pełnienie funkcji niemal drugiego etatu opiekuńczego – zupełnie inna.
Wielu seniorów doskonale zna ten mechanizm. Zaczyna się niewinnie. Córka prosi, żeby odebrać małego z przedszkola, bo autobus się spóźnia, a szef nie lubi, kiedy wychodzi się wcześniej. Syn pyta, czy można zostać z dziećmi w sobotę, bo ma z żoną ważne spotkanie. Oczywiście, że można. Potem dochodzi jeszcze poniedziałek, bo przedszkole zamknięte, i czwartek, bo wnuk kaszle, ale przecież babcia się nim zajmie. Zanim człowiek się obejrzy, jego własny kalendarz zaczyna przypominać rozkład jazdy podmiejskich autobusów.
A przecież emerytura nie jest wyłącznie po to, żeby mieć więcej czasu na cudze obowiązki.
Nie oznacza to, że należy odmawiać pomocy. Wnuki potrafią wnieść do domu energię, której nie zastąpi żaden serial ani nawet najciekawsza książka. Ich pytania bywają zaskakujące, pomysły jeszcze bardziej. Człowiek dowiaduje się, że dinozaury miały bardzo skomplikowane życie uczuciowe, a kanapka z serem smakuje lepiej, jeśli pokroi się ją na cztery trójkąty. Zwykłe popołudnie nabiera kolorów. Tylko że po kilku godzinach zabawy, pilnowania, karmienia i odpowiadania na kolejne „dlaczego?” można poczuć zmęczenie. I nie ma w tym niczego złego.
Problem zaczyna się wtedy, kiedy senior przestaje traktować opiekę nad wnukami jako przyjemność połączoną z pomocą, a zaczyna czuć się zobowiązany do ciągłej dyspozycyjności. Nie chce zawieść dzieci, nie chce wyjść na samolubnego, czasem zwyczajnie boi się, że odmowa zostanie źle odebrana. A przecież ma swoje sprawy. Wizytę u lekarza, spotkanie z dawną koleżanką, wyjazd do sanatorium, zakupy, które odkładał już trzeci tydzień. Bywa też, że zwyczajnie chce poleżeć po obiedzie. Czy to naprawdę takie wielkie przewinienie?
Warto rozmawiać z dorosłymi dziećmi, zanim drobne niedomówienia urosną do rozmiarów rodzinnego konfliktu. Najlepiej spokojnie, bez wyrzutów i wypominania, ile razy odebrało się wnuka z przedszkola. Można powiedzieć wprost, że chętnie pomagamy, ale potrzebujemy wiedzieć wcześniej, w które dni i na jak długo. Nie zawsze da się przyjąć dodatkowy obowiązek z dnia na dzień. Szczególnie gdy samemu ma się już coś zaplanowanego.
Dobrze jest też ustalić pewne granice. Na przykład dwa popołudnia w tygodniu, a nie pięć. Albo opieka w określonych godzinach, bez automatycznego zakładania, że dziadkowie zostaną jeszcze na wieczór. Takie ustalenia mogą wydawać się mało romantyczne, ale w praktyce ratują rodzinne relacje. Lepiej powiedzieć wcześniej, że w sobotę nie możemy, niż zgodzić się z zaciśniętymi zębami, a potem przez cały weekend chodzić po domu z miną człowieka, któremu ktoś ukradł ostatni kawałek sernika.
Jest jeszcze jedna kwestia, o której mówi się rzadziej. Seniorzy nie zawsze mają tyle sił, ile chcieliby mieć. Dziecko w wieku trzech czy czterech lat wymaga nieustannej uwagi. Trzeba za nim nadążyć, schylić się, podnieść zabawkę, zawiązać but, czasem pobiec przez pół placu zabaw, bo właśnie postanowiło sprawdzić, czy kałuża jest głęboka. A potem wrócić do domu, przygotować posiłek i jeszcze znaleźć energię na sprzątnięcie po zabawie. Dla młodych rodziców to codzienność, dla starszej osoby może być sporym wysiłkiem.
Dlatego nie warto udawać, że nic nas nie boli. Jeśli kolana odmawiają posłuszeństwa, nie trzeba organizować wnukom wyścigów po schodach. Można wybrać spokojniejsze zajęcia: wspólne czytanie, układanie puzzli, lepienie z plasteliny, pieczenie ciasteczek. Dzieci wcale nie potrzebują, żeby dziadek przez sześć godzin zachowywał się jak animator z wakacyjnego hotelu. Często bardziej zapamiętają opowieść o tym, jak tata w dzieciństwie rozbił kolano na rowerze, niż kolejną wizytę w sali zabaw.
Warto przy tym pamiętać, że dziadkowie nie powinni zastępować rodziców. Mogą mieć własne zasady, ale dobrze, żeby nie podważały one ustaleń obowiązujących w domu dziecka. Jeśli rodzice nie pozwalają na telefon przed snem albo ograniczają słodycze, lepiej nie urządzać małemu tajnego bufetu z czekoladą. Z drugiej strony dziadkowie mają prawo do pewnej swobody. Nie muszą prowadzić zajęć edukacyjnych według szczegółowego programu ani codziennie wymyślać atrakcji. Czas spędzony razem nie jest konkursem na najbardziej kreatywnego opiekuna.
Czasem trudniejsze od samej opieki okazuje się poczucie winy. Senior odmawia, a potem przez pół dnia zastanawia się, czy nie powinien jednak zadzwonić i zmienić zdania. Zdarza się również, że dorosłe dzieci reagują niezadowoleniem. Warto wtedy pamiętać, że odmowa jednego popołudnia nie oznacza braku miłości. Można uwielbiać wnuki i jednocześnie nie mieć ochoty spędzać z nimi każdego wolnego dnia. Te dwie rzeczy nie wykluczają się, choć niektórym trudno je ze sobą pogodzić.
Dobrym rozwiązaniem bywa również zaangażowanie drugiego dziadka lub babci, jeśli jest taka możliwość. Nie chodzi o skrupulatne rozliczanie każdej godziny, ale o rozsądny podział obowiązków. Czasami można też zaproponować rodzicom inne rozwiązanie: pomoc w konkretnym dniu, kiedy naprawdę jej potrzebują, zamiast stałej gotowości na każde wezwanie. Rodzina powinna być zespołem, a nie instytucją, w której jedna osoba zawsze bierze dodatkowe dyżury.
Najważniejsze jednak, by nie zapominać o własnym życiu. O spacerze bez pośpiechu, kawie wypitej z przyjaciółką, wycieczce za miasto, książce, która od miesiąca leży na stoliku. O tych wszystkich drobiazgach, na które człowiek czekał przez lata pracy i wychowywania dzieci. Wnuki są ważne, bardzo ważne, ale nie muszą wypełniać każdej wolnej chwili. Zresztą szczęśliwy, wypoczęty dziadek czy babcia mają zwykle znacznie więcej cierpliwości niż osoba, która od rana do wieczora próbuje sprostać wszystkim oczekiwaniom.
Opieka nad wnukami może być jednym z najpiękniejszych rozdziałów dojrzałego życia. Daje bliskość, poczucie potrzebności i okazję do budowania więzi, których nie da się kupić żadnymi prezentami. Ale żeby ta relacja była dobra, potrzebna jest równowaga. Trochę obowiązków, trochę spontaniczności, dużo czułości i odrobina zdrowego egoizmu. Dziadkowie nie muszą być dostępni na każde zawołanie, podobnie jak rodzice nie powinni traktować ich pomocy jako czegoś oczywistego. W końcu najpiękniej jest wtedy, kiedy wnuki przychodzą z radością, dziadkowie czekają na nie z radością, a po wspólnie spędzonym dniu każdy może wrócić do swojego domu i swoich spraw. Bez pretensji, bez przemilczanych żalów. I z poczuciem, że następnym razem znów będzie na co czekać.
